'Mae'r dyfodol yn eiddo i'r rhai sy'n paratoi ar ei gyfer heddiw.'

Gan Rob Forde, Cyfarwyddwr Strategaeth a Sgiliau, GCRE Cyf.

Ymunais â'r Ganolfan Fyd-eang ar gyfer Rhagoriaeth Rheilffyrdd i wneud gwahaniaeth. Yn benodol, i sicrhau bod y cyfleuster rydyn ni'n ei ddatblygu nid yn unig yn cynorthwyo'r diwydiant rheilffyrdd, ond yn cael effaith gynaliadwy a hirdymor ar y bobl, yr economi a chymunedau'r meysydd glo o amgylch ein safle.

Dyna pam rwyf mor gyffrous am y fenter hyfforddi ddiweddaraf rydyn ni wedi'i lansio yn GCRE – y 'Rhaglen Mynediad i Beirianneg Rheilffyrdd'. Mae'r cynllun wedi'i gynllunio i gynorthwyo unigolion sydd wedi colli eu swyddi o ganlyniad i gau'r ffwrnais chwyth yng Ngwaith Dur Tata gerllaw.

Mae'r rhaglen yn un fach i ddechrau – gan gynnig cyfle i 72 o bobl o Tata neu'r gadwyn gyflenwi i gymhwyso i weithio yn y rheilffyrdd a dod o hyd i gyflogaeth newydd yn y diwydiant, ond mae ganddi'r potensial i gael ei hehangu os gallwn brofi bod gan y rhaglen effaith gadarnhaol.

Mae effaith yr hyn sy'n digwydd yn Tata yn aruthrol o arwyddocaol i economi'r rhanbarth. Mae bron i 3000 o swyddi'n cael eu colli, gyda llawer mwy yn cael eu heffeithio ar draws y gadwyn gyflenwi. Pan fydd rhywbeth fel hyn yn digwydd, gall fod yn ddinistriol nid yn unig i'r cymunedau dan sylw, ond i'r rhanbarth cyfan. Yn enwedig oherwydd bod heriau amddifadedd a dad-ddiwydiannu eisoes yn rhai sylweddol hyd yn oed cyn i golledion swyddi Tata gael eu cyhoeddi.

Mae'r rhaglen Mynediad i Beirianneg Rheilffyrdd rydyn ni wedi'i datblygu, gyda'n partner Train'd Up, wedi'i hariannu gan lywodraeth y DU ac mae'n darparu cwrs 3 wythnos mewn sgiliau rheilffyrdd sy'n eu paru â chyflogwyr yn y diwydiant a chyflogaeth â thâl. Bydd hyfforddiant yn cael ei gyflwyno ar safle GCRE gan ddefnyddio'r cyfleusterau sydd gennym ni yma, gan gynnwys ein hardal hyfforddi sydd wedi'i chymeradwyo gan NSAR. 

Drwy’r rhaglen rydym yn helpu i ddelio â dau fater mawr. Yn gyntaf, rydym yn helpu i gyfryngu cyflogaeth newydd i’r rhai yr effeithiwyd arnynt gan gau Tata ac yn ail, rydym yn cynyddu’r gweithlu medrus yn y rheilffyrdd. Mae’r diwydiant rheilffyrdd wedi bod yn angor i economi’r DU ers 200 mlynedd, gan gyflogi dros 100,000 o bobl ar hyn o bryd. Fodd bynnag, mae’n wynebu heriau strwythurol sylweddol, yn enwedig o ran prinder sgiliau. Darparodd Arolwg Gweithlu Blynyddol diwethaf yr Academi Sgiliau Genedlaethol ar gyfer Rheilffyrdd (NSAR) dystiolaeth amlwg o’r mater hwnnw. Dangosodd fod gennym weithlu sy’n heneiddio, gyda dros 28% o’r diwydiant rheilffyrdd bellach dros 50 oed.

Tynnodd yr adroddiad sylw at y ffaith bod gweithlu’r rheilffyrdd wedi gostwng 9.4% yn 2024, gan danlinellu’r brys o recriwtio a chadw talent iau. Atgyfnerthodd hefyd yr angen am symudiadau pellach a chyflymach tuag at fwy o amrywiaeth a chynhwysiant yn y diwydiant gan mai dim ond 17.4% o’r gweithlu sy’n fenywod a 14.4% sy’n dod o gefndir lleiafrifol ethnig. Yn syml iawn, mae angen i ni ehangu’r gronfa o dalent yn y rheilffyrdd.

Mae hwn yn risg hollbwysig i'r sector wrth i weithwyr profiadol agosáu at ymddeoliad gyda throsglwyddo gwybodaeth a chynllunio olyniaeth yn dod yn fwyfwy pwysig. Mae prosiectau mawr fel HS2 yn wynebu prinder difrifol o beirianwyr sifil, rheolwyr prosiectau a gweithwyr trac a dim ond tyfu fydd yr her hon wrth iddynt aeddfedu a'r biblinell fuddsoddi ehangach y mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo iddi'n ddiweddar yn trosi'n brosiectau newydd. Mae manteisio ar bŵer y rheilffyrdd i ailhyfforddi a chyflogi rhai o'r gweithwyr profiadol a medrus o Tata a'i gadwyn gyflenwi yn iawn nid yn unig o safbwynt cyfiawnder cymdeithasol, gall hefyd helpu i lenwi bylchau brys yn y diwydiant rheilffyrdd.

Mae astudiaeth economaidd a gynhaliwyd ar gyfer GCRE y llynedd wedi dangos y gall ein prosiect greu mwy na 1,100 o swyddi a chyfrannu mwy na £300m o Werth Ychwanegol Gros i'r economi yn ei ddegawd gyntaf yn unig. Mae angen dirfawr am y swyddi hyn i gefnogi'r rhanbarth ac ailadeiladu ffyniant yng nghymunedau'r meysydd glo o amgylch ein safle. Bydd y swyddi y bydd GCRE a'i bartneriaid yn eu creu o ansawdd uchel ac yn cynnig cyfleoedd ystyrlon i unigolion ddatblygu - rhan o ymateb ehangach, strategol i'r heriau economaidd y mae De-orllewin Cymru yn eu hwynebu.

Nid oes llawer o ddiwydiannau sy'n dal i gynnig 'ysgol' o safon i unigolion drwy gydol eu gyrfa, gyda chyfleoedd i uwchsgilio a datblygu proffesiynol ar gyfer ystod amrywiol o gefndiroedd, ond mae'r rheilffyrdd yn un. Doeddwn i ddim yn dod o gefndir breintiedig pan ddechreuais fy ngyrfa rheilffyrdd ond rydw i wedi symud ymlaen gyda chefnogaeth llawer ar hyd y ffordd ac wedi cael y cyfle i weithio'n rhyngwladol sawl gwaith. Dydw i ddim yn siŵr a fyddai'r un cyfleoedd wedi bod ar gael i mi mewn diwydiannau eraill.

I mi, mae'r rhaglen hon yn ymwneud ag atgyfnerthu rôl hanfodol y rheilffyrdd yn ein cymuned ac yn ein heconomi. Mae cyflogwyr yn cael llawer o fudd o ran mynediad at unigolion gweithgar a medrus sydd wedi arfer gweithio mewn amodau diwydiannol. Mae gan yr ymgeiswyr setiau sgiliau a phrofiadau gwych y gellir eu defnyddio ar unwaith gan y diwydiant rheilffyrdd ar ôl yr hyfforddiant cychwynnol. Rydym eisoes yn gallu gweld y brwdfrydedd a'r syched sydd gan y garfan gyntaf i roi eu sgiliau ar waith yn y rheilffyrdd.

Yr hyn sydd wedi creu argraff arbennig arnaf yw angerdd Tîm Cyflogadwyedd Tata Castell-nedd Port Talbot. Yn GCRE rydym yn gweithio'n agos gyda nhw i greu cyfleoedd i gynifer â phosibl o'r gweithlu a'r gadwyn gyflenwi yr effeithir arnynt. Mae ganddyn nhw fynediad at gronfa enfawr o dalent yn yr ardal ac maen nhw'n gwneud popeth o fewn eu gallu i greu cyfleoedd iddyn nhw.

Rydym yn dal i chwilio am fwy o gyflogwyr i gymryd rhan felly cysylltwch os oes gennych ddiddordeb. Mae datblygu sgiliau wrth wraidd yr hyn a wnawn yn GCRE nid yn unig er ein budd ein hunain ond er budd y diwydiant cyfan – ac wrth wraidd hynny mae perthynas gref â chyflogwyr rheilffyrdd.

Yn 2025, bydd GCRE yn symud i'r cam nesaf yn ei ddatblygiad, gyda mwy o arddangosiadau a mwy o hyfforddiant o safon yn digwydd ar y safle. Drwy'r gwaith hwnnw rydym yn dechrau gweld yr effaith amlwg y gall GCRE ei chael – ac mae hynny'n gyffrous iawn.